50.50

چهار چوب دموکراسی حقوق بشر است

دموکراسی قبل از آنکه یک روش حکومتی و یا سیستم سیاسی باشد، یک فرهنگ و پروسه تاریخی است که باید سیر تکاملی خود را طی کند. هیچ کشوری یک شبه دموکرات نمی شود. در حقیقت .انسان های دموکرات هستند که جامعه را دموکرات می

Shirin Ebadi
27 May 2013

  دموکراسی در معنای کلاسیک آن به معنای حکومت اکثریت است اما اکثریتی که در یک انتخابات آزاد به قدرت می رسد حق ندارد هر طور که بخواهد حکومت کند. فراموش نکنیم بسیاری از دیکتاتورهای جهان با دموکراسی یعنی با رأی اکثریت مردم به قدرت رسیدند مانند هیتلر-  بنابراین پیروزی در انتخابات به معنای دموکراسی نیست- اکثریت به قدرت رسیده در یک انتخابات آزاد باید چهارچوب دموکراسی را رعایت کنند- اما چهارچوب دموکراسی چیست؟

چهارچوب دموکراسی قواعد حقوق بشر است – به عبارت دیگر اکثریت به قدرت رسیده فقط در چهارچوب ضوابط حقوق بشر می تواند حکومت کند و حق تخطی از آن را ندارند. هیچ اکثریت به قدرت رسیده ای به بهانه مذهب حق ندارد بر نیمی از افراد جامعه یعنی زنان ستم کند- مانند ستمی که هم اکنون بر زنان ایران به بهانه اسلام می رود- هیچ اکثریت به قدرت رسیده ای به بهانه ایدئولوژی حق ندارد مانع از آزادی عقیده بیان شود- مانند اتفاقی که در کوبا و در چین افتاده است- هیچ اکثریت به قدرت رسیده ای حق ندارد آزادی های مدنی را محدود سازد – مانند ایالات متحده آمریکا که به مکالمات تلفنی شهروندان گوش می دهند و ایمیل ها و بسته های پستی آنان را تفتیش می کنند - با این تعریف حکومت ها مشروعیت خود را فقط از صندوق رأی و آراء مردم نمی گیرند، بلکه مشروعیت خود را از آراء مردم و احترام به حقوق بشر تواماً می گیرند- هر بهانه ای جهت نادیده گرفتن حقوق بشر از قبیل نسبیت فرهنگی و یا مذهب و یا ایدئولوژی غیر قابل قبول است .

این بحث امروزه که در برخی از نقاط جهان احزاب اسلامی با انتخابات به قدرت رسیده اند، مانند ترکیه ٬ومصر و تونس حائز اهمیت است. این حکومت ها نقض حقوق بشر را در کشورشان منتسب به اسلام می کنند مانند جمهوری اسلامی ایران که مدعی است قدرت و مشروعیت خود را از مذهب می گیرد نه از رای مردم و مجری مجازات هایی مانند سنگسار و قطع دست دزد است. به عبارت دیگر حکومت های غیر دموکراتیک اسلامی برای آنکه سیستم سیاسی خود را توجیه کنند، عنوان می کنند که اسلام با دموکراسی هم خوانی ندارد و دموکراسی مقوله ای غربی و قابل اجرا در کشورهای اسلامی نیست. زیرا حتی اگر اکثریت یک جامعه مایل باشند، نمی توانند برخلاف مقررات اسلام تصمیمی اتخاذ کنند. فرضاً پارلمان نمی تواند فروش مشروبات الکلی را مجاز بدارد. زیرا این امر در اسلام ممنوع است.

این گروه، اسلام رابه گونه ای تفسیر می کنند که توجیه گر مقاصد سیاسی آنها باشد و برداشت و تفسیر دیگر مسلمانان را یکسره باطل و مردود می دانند. از نظر آنها هر انتقادی به عملکرد حکومت معادل با انتقاد به اسلام است و با حربه ارتداد مخالفین خود را وادار به سکوت می کنند. آنها خود را نماینده خدا در روی زمین و مفسر اسلام می دانند و برای مردم وظیفه ای جز اطاعت نمی بینند. این قبیل افراد برای توجیه نظریات خود به واژه گانی چون "دموکراسی اسلامی" استنناد می کنند و آن را در مقابل دموکراسی به معنای مطلق کلمه به کار می برند.

در مقابل، مسلمانان مدرن براین اعتقاد هستند که اولاً اسلام مانند هر مذهب دیگری تفسیرهای گوناگونی دارد و نباید پای بند تفسیر حکومت اسلامی بود، بلکه به تفسیرهای  روزآمدتر باید تمسک جست و ثانیاً هرچند احکام شزیعت محترم بوده و نزد مسلمانان لازم الرعایه است، اما اداره جامعه بایستی براساس مقتضیات زمان و مکان باشد و به عنوان مثال اگر دریک کشور اسلامی طبق نظر پارلمان فروش مشروبات الکلی مجاز و قانونی باشد، این امر در ارتباط با اداره جامعه بوده و مجاز است و ارتباطی با احکام شریعت ندارد و یک مسلمان باید شخصاً تشخیص دهد که خرید و فروش مشروبات الکلی مخالف دستور اسلام است و وجدان او براین امر حکومت خواهد کردو به عبارت دقیق تر با جداسازی حکمومت از مذهب، در حقیقت مذهب قداست خود را حفظ کرده است. ولی تبدیل به امری درونی و وجدانی می شود و به این ترتیب راه سوءاستفاده حکومت ها از مذهب مسدود خواهد شد و در نتیجه روشنفکران اسلامی براین اعتقاد هستند که اسلام نمی تواند بهانه و مجوزی برای نادیده گرفتن دموکراسی باشد – دموکراسی نیز مفهومی بین المللی است و ارتباطی به شرق یا غرب نداشته و آن را مانند یک کالای وارداتی نگاه نمی کنند و معتقد هستند که قابل اجرا در هر اجتماع و فرهنگی است. زیرا دموکراسی در حقیقت به معنای احترام به اراده آزاد مردم است و این امری نیست که اسلام با آن مخالف باشد، تاریخ اسلام این امر را به اثبات رسانده است. از جمله آنکه رسول اکرم بعد از فتح مکه مبادرت به تأسیس حکومت اسلامی کرد و خود حکومت را به دست گرفت و در این ارتباط از مردم بیعت گرفت – بیعت به معنای رأی دادن است – تاریخ می گوید که افرادی بودند که با پیغمبر بیعت نکردند، اما آزادانه در سرزمین اسلامی زندگی می کردند و به این ترتیب در قرن بیست و یکم چگونه می توان ادعا نمود که اسلام با دموکراسی هم خوانی ندارد و به بهانه اسلام نمی توان دموکراسی را نادیده گرفت.

در اینجا دونکته قابل ذکر است:

اول، دموکراسی قبل از آنکه یک روش حکومتی و یا سیستم سیاسی باشد، یک فرهنگ است و پروسه تاریخی است که باید سیر تکاملی خود را طی کند. هیچ کشوری یک شبه دموکرات نمی شود. در حقیقت انسان های دموکرات هستند که جامعه را دموکرات می کنند.

دوم آنکه دموکراسی درجات مختلف دارد و یک مفهوم مطلق نیست. یک کشور ممکن است نسبت به کشور دیگری دموکرات و نسبت به کشور سوم غیردموکرات باشد. به عنوان مثال ایران نسبت به ایالات متحده عربی دموکرات است. زیرا اعضای پارلمان را در ایالات متحده عربی مردم انتخاب نمی کنند بلکه انتصابی هستند. اما پارلمان ایران توسط مردم انتخاب می شوند.

همچنین ایران نسبت به فرانسه دارای دموکراسی عقب مانده تری است. زیرا مردم فرانسه محدودیتی در انتخاب اعضای پارلمان ندارند. اما در ایران داوطلبان عضویت در پارلمان باید صلاحیت شان به تأیید شورای نگهبان رسیده و سپس مردم به آنها رأی دهند.

آخرین نکته آنکه دموکراسی مانند گلی است که نیازمند مراقبت دائمی است. هر حکومت دموکراتی اگر مورد نظارت دائمی مردم قرار نگیرد، بر قدرت خود خواهد افزود و در رتبه های پایین تری از دموکراسی قرار خواهد گرفت. این تجربه ای است که به اثبات رسیده و هشداری است برای جوامع دموکرات.

 

Expose the ‘dark money’ bankrolling our politics

US Christian ‘fundamentalists’, some linked to Donald Trump and Steve Bannon, have poured at least $50m of ‘dark money’ into Europe over the past decade – boosting the far right.

That's just the tip of the iceberg: we've got many more leads to chase down. Find out more and support our work here.

Get 50.50 emails Gender and social justice, in your inbox: sign up to receive openDemocracy 50.50's monthly email newsletter. Join the conversation: get our weekly email

Comments

We encourage anyone to comment, please consult the oD commenting guidelines if you have any questions.
Audio available Bookmark Check Language Close Comments Download Facebook Link Email Newsletter Newsletter Play Print Share Twitter Youtube Search Instagram